کیست

کیست تخمدان کیسه‌ای پر از مایع است که درون یا روی سطح تخمدان تشکیل می‌شود. این عارضه فوق‌العاده شایع و در اکثر مواقع خوش‌خیم و بی‌خطر است. بسیاری از زنان در طول زندگی خود بدون آنکه بدانند، یک یا چند کیست تخمدانی را تجربه می‌کنند که خودبه‌خود و بدون هیچ درمانی جذب و ناپدید می‌شوند. با این حال، برخی کیست‌ها ممکن است بزرگ شوند، پاره شوند یا باعث درد و عوارض شوند که نیاز به پیگیری و درمان تخصصی دارند. نکته کلیدی که باید به خاطر بسپارید این است: هر کیستی به معنی سرطان نیست. دکتر فاطمه چگینی، متخصص زنان و زایمان در شهریار، با بررسی دقیق و سونوگرافی تخصصی، نوع کیست شما را تشخیص داده و بهترین مسیر درمانی را پیش پایتان می‌گذارد.

انواع کیست‌های تخمدانی:

• کیست‌های عملکردی (فیزیولوژیک): شایع‌ترین نوع که در اثر فرآیند طبیعی تخمک‌گذاری ایجاد می‌شوند (کیست فولیکولار و کیست جسم زرد). این کیست‌ها معمولاً کوچک، بی‌علامت و خودبه‌خود محدودشونده ظرف ۱ تا ۳ سیکل قاعدگی هستند.

• کیست درموئید (تراتوم کیستیک بالغ): کیستی خوش‌خیم که می‌تواند حاوی بافت‌هایی مانند مو، چربی، دندان یا استخوان باشد. نیاز به جراحی دارد.

• اندومتریوما (کیست شکلاتی): کیست ناشی از چسبیدن بافت اندومتریوز به تخمدان که با خونریزی‌های دردناک و ناباروری همراه است.

• کیست‌ادنوما: کیست‌های خوش‌خیمی که از سلول‌های سطح تخمدان منشأ می‌گیرند و می‌توانند با مایع یا ماده موکوئیدی پر شوند و گاهی بسیار بزرگ گردند.

• کیست‌های مرتبط با PCOS: فولیکول‌های ریز و نارس متعدد (نه کیست واقعی) که در سندرم تخمدان پلی‌کیستیک دیده می‌شوند.

خدمات ما برای مدیریت کیست‌های تخمدانی:

• تشخیص دقیق با سونوگرافی تخصصی: ارزیابی سایز، شکل، محتویات (ساده، کمپلکس، سپتادار) و جریان خون کیست.

• اندازه‌گیری نشانگرهای تومورال (CA125 و…): در موارد خاص برای کمک به تخمین خطر.

• درمان انتظاری و پیگیری: برای کیست‌های ساده و کوچک که با سونوگرافی دوره‌ای کنترل می‌شوند.

• درمان دارویی: تجویز قرص‌های ضدبارداری برای مهار تخمک‌گذاری و پیشگیری از تشکیل کیست‌های عملکردی جدید.

• جراحی کم‌تهاجمی (کیستکتومی لاپاراسکوپیک): برداشتن کیست با حفظ حداکثری بافت سالم تخمدان از طریق چند برش کوچک روی شکم، برای کیست‌های بزرگ، علامت‌دار یا دارای نمای نگران‌کننده.

سوالات متداول درباره کیست تخمدان

۱. از کجا بفهمم کیست تخمدان دارم؟

بسیاری از کیست‌ها هیچ علامتی ندارند و اتفاقی در سونوگرافی کشف می‌شوند. کیست‌های علامت‌دار ممکن است باعث درد مبهم یا احساس سنگینی در یک طرف لگن یا شکم، نفخ، پری زودرس، درد حین رابطه جنسی، بی‌نظمی پریود یا تکرر ادرار (در اثر فشار روی مثانه) شوند. درد ناگهانی و شدید می‌تواند نشانه پیچ‌خوردگی یا پارگی کیست باشد که نیاز به مراجعه فوری دارد.

۲. آیا کیست تخمدان باعث ناباروری می‌شود؟

اکثر کیست‌های ساده و عملکردی تأثیری بر باروری ندارند. اما برخی انواع خاص مانند اندومتریوما (کیست ناشی از اندومتریوز) و کیست‌های متعدد PCOS می‌توانند با ایجاد اختلال در تخمک‌گذاری یا آسیب به بافت سالم تخمدان، باروری را کاهش دهند. خوشبختانه با درمان مناسب، شانس بارداری در این موارد حفظ می‌شود.

۳. چه زمانی کیست تخمدان نیاز به جراحی دارد؟

جراحی معمولاً در شرایط زیر مطرح می‌شود:

• کیست بزرگ‌تر از ۵ تا ۷ سانتی‌متر که پس از چند دوره پریود کوچک نشده است.

• کیست‌های دائماً در حال رشد.

• کیست‌های دارای نمای نگران‌کننده در سونوگرافی (سپتادار، دارای اجزای توپر).

• کیست‌های علامت‌دار و دردناک.

• پارگی یا پیچ‌خوردگی تخمدان (تورشن) که یک اورژانس پزشکی است.

• کیست در زنان پس از یائسگی.

۴. آیا می‌توان از تشکیل کیست تخمدان پیشگیری کرد؟

از آنجایی که تشکیل کیست‌های عملکردی با چرخه تخمک‌گذاری در ارتباط است، مصرف قرص‌های ضدبارداری خوراکی (که تخمک‌گذاری را متوقف می‌کنند) می‌تواند در پیشگیری از تشکیل کیست‌های جدید مؤثر باشد. اما برای انواع دیگر کیست، راه پیشگیری قطعی وجود ندارد. انجام سونوگرافی دوره‌ای و چکاپ منظم زنان بهترین راه برای تشخیص زودهنگام و درمان به‌موقع است.